Szlak rowerowy Odra-Nysa

  11111111111.bdcefbf.jpg

Krajobraz zalewowy Doliny Odry

Nysa na terenie Powiatu Słubickiego przebiega w przeważającej części wałem przeciwpowodziowym wzdłuż rzeki Odry, od miejscowości Górzyca do miejscowości Kłopot. Długość trasy wynosi ponad 60 kilometrów. Przebiega przez trzy gminy Powiatu Słubickiego: Górzycę, Słubice oraz Cybinkę. Szlak jest projektem komplementarnym względem projektów czeskich i niemieckich, zakładających utworzenie szlaku biorącego początek na terenie Republiki Czeskiej, w pobliżu źródeł Nysy Łużyckiej i przebiegającego lustrzanie na obydwu brzegach Odry aż do Morza Bałtyckiego. Całkowita długość trasy wyniesie łącznie 591 km. Jednym z celów w/w projektów jest urozmaicenie trasy tzw. ósemkami odrzańskimi odbiegającymi w postaci pętli od głównego szlaku Odra – Nysa w głąb Polski i Niemiec celem poznania walorów turystycznych terenów sąsiednich. Fragment szlaku przebiegający przez teren Powiatu Słubickiego został wyposażony w cztery trójjęzyczne tablice zawierające informacje turystyczne. Znajdują się one w: Górzycy, Lubuszu, Uradzie oraz Kłopocie.
 
Atrakcje turystyczne szlaku - Górzyca

  22222222222222.4e64980.jpg

Krajobraz Lasku Pokoju

  3333333333.9f397ea.jpg  
Podziemia Fortu Żabice
  

4444444444.bdcb789.jpg

Widok z wieży Chyrzyno na Park Narodowy Ujście Warty


Gorice, Goriza - nazwa osady Górzyca przyjęła się od wzniesienia, które rozciąga się od strony południowej i wschodniej zwanego Górą. Według twierdzeń uczonych istniał tu ośrodek życia ludzi kultury łużyckiej już w latach 1200-800 przed Chrystusem. Ziemia ta znana jest jako obszar, gdzie w V w. p.n.e. stosowano ceramikę łużycką, typu tzw. górzyckiego. Pierwsze wzmianki na temat tej miejscowości spotykamy w przekazach historycznych z 1252 r. jako własność powstałego w latach 1123-1124 biskupstwa lubuskiego z siedzibą w Lubuszu. W wyniku zatargów z margrabiami brandenburskimi siedzibę tą w roku 1276 biskupi przenieśli do Górzycy. Znajdowała się tu Katedra pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny, później Sanktuarium Maryjne, miejsce kultu, licznie odwiedzane przez pątników z Wielkopolski, Śląska, Ziemi Lubuskiej, Brandenburgii. W imię szerzenia protestantyzmu jego wyznawca – margrabia Jan z Kostrzyna w roku 1551 nakazał sanktuarium zniszczyć a przedmioty cenne umieścił w swoim skarbcu. Zniszczono wówczas obraz Matki Boskiej, któremu przypisywano cudowne właściwości - cel pielgrzymek setek wiernych. W wyniku różnych zatargów i zniszczeń Górzyca egzystowała głównie w charakterze wsi. Od XVII w. do 1945 r. była miastem. W okresie powojennym Górzyca rozwijała się w umiarkowanym tempie, odbudowując zniszczenia wojenne. W latach 1976-1982 z powojennych zgliszczy zostaje odbudowany kościół.

 

Walory przyrodnicze


Park Narodowy „Ujście Warty” został utworzony 1 lipca 2001 r. Obejmuje powierzchnię 8 037,59 ha. Obiektem ochrony jest różnorodność i ilość występujących tu ptaków. Ogółem w Parku stwierdzono ponad 250 gatunków, z czego ponad 170 to gatunki lęgowe. Zalewowy charakter doliny dolnej Warty jest atrakcyjny dla wielu gatunków, których siedliska w większości krajów europejskich zmeliorowano i osuszono.
Rezerwat przyrody „Pamięcin”. Rezerwat florystyczny o powierzchni 2,65 ha. Położony jest na zboczu pradoliny Odry o ekspozycji pd.-zach. Warunki te wykorzystuje interesująca roślinność sucholubna, będąca przedmiotem ochrony. Głównym zespołem jest murawa ostnicowa (Potentillo-Stipetum). Rosną tu charakterystyczne dla muraw kserotermicznych gatunki: ostnica Jana, ostnica włosowata, mikołajek polny, wężymord stepowy, pajęcznica liliowata, zawilec wielokwiatowy.
Park Krajobrazowy „Ujście Warty”. Powstał w 1996 r. i obejmuje 20 534 ha. Celem utworzenia Parku jest zachowanie walorów przyrodniczo-krajobrazowych, typowych dla dolin dużych rzek wraz z otaczającymi krawędziami wysoczyzn oraz utrzymanie bioróżnorodności na zasadach równoważenia celów gospodarczych i ochrony środowiska przyrodniczego. Głównym walorem Parku jest, podobnie jak w przypadku Parku Narodowego, bogata gatunkowo awifauna. Park Krajobrazowy „Ujście Warty” stanowi swoistą otulinę Parku Narodowego „Ujście Warty”.
Obszar chroniony Klubu Przyrodników „Owczary”. Obszar obejmujący swoją powierzchnią 18 ha. ma na celu ochronę muraw kserotermicznych i lasów zboczowych. Spotkać tu można unikalne gatunki flory muraw a wśród nich chronione: ostnica Jana, ostnica włosowata, ostrołódka kosmata, pajęcznica liliowata.

Walory kulturowe

Muzeum Łąki w Owczarach. Ekspozycje poświęcone są: ekosystemom trawiastym świata, Polski, okolic Owczar, mieszkańcom łąk i sposobom ich użytkowania. Czynne codziennie, oprócz poniedziałków w godz. 10.00-16.00. Muzeum prowadzi także zajęcia edukacyjne, sprzedaż publikacji dotyczących regionu, dysponuje rowerami do wypożyczenia i służy informacją turystyczną. Tel. (95) 7591220

Fort „Żabice”. Idea budowy pierścienia fortów wokół starych twierdz oparta była na założeniu, by w odległości odpowiadającej zasięgowi ochronnego ognia artylerii rozmieścić krąg takich samodzielnych bastionów. W skład fortów Twierdzy Kostrzyn wchodzą ponadto: „Czarnów”, „Gorgast” i Fort „Sarbinowo” Fort powstał w latach 1887-90 na wzniesieniu pozwalającym kontrolować drogi ze Słubic do Kostrzyna i Słońska. Ma postać pięcioramiennej reduty otoczonej suchą fosą. Fort znajduje się przy szosie Górzyca – Żabice, naprzeciw wylotu drogi do stacji kolejowej Ługi Górzyckie.

  


Inne atrakcje turystyczne


„Kamienny szlak” – trasa turystyczna wyposażona w rzeźbione kamienie. Interesujące wizerunki i treść znajdująca się na głazach nawiązuje do specyfiki miejsca usytuowania. Na trasie ponadto tablice informacyjne i wiaty turystyczne. Władze Gminy Górzyca wydały do „Kamiennego Szlaku” przewodnik i mapę turystyczną.

Lubusz

5555555555.bdcd5b2.jpg

Widok na Lebus
 

  66666666666.be2f5ab.jpg
Wiata przy punkcie widokowym w okolicach Nowego Lubusza


  8888888888888.be310b8.jpg
Tablica informacyjna
 

   999999.9f30c4f.jpg
Przelatujące ptaki nad doliną Odry
 

 10101010.9f344e0.jpg
Łabędzie na łonie natury
 

Lubusz, obecnie Lebus, stolica historycznej krainy nad środkową Odrą - Ziemii Lubuskiej, zamieszkiwanej przez plemię Lubuszan. Była jednym z ośrodków pierwotnego państwa polskiego i należała do Polski od czasu podboju przez państwo Polan do 1250 roku kiedy Bolesław Rogatka, potrzebując pomocy przeciwko księciu wrocławskiemu Henrykowi III, sprzedał ten strategiczny rejon Marchii Brandenburskiej i arcybiskupowi magdeburskiemu. Gród w Lubuszu powstał na lewym brzegu Odry prawdopodobnie w X stuleciu. W swojej historii pełnił bardzo ważną rolę - przyjęcia pierwszego uderzenia na wypadek wojny niemiecko-polskiej. Z tego też powodu w XIII- wiecznych kronikach nazwano Lubusz "kluczem do Królestwa Polskiego". Od dawna osada miała wielkie znaczenie strategiczne ze względu na jedyne wąskie przejście pośród ciągnących się wzdłuż Odry bagien. W 1124 roku (za czasów Bolesława III Krzywoustego) powstała tutaj diecezja lubuska, której zadaniem miała być chrystianizacja pogranicznych terenów słowiańskich. W wiekach dawnych życie kościelne z państwowem łączyło się najściślej we wszystkich kierunkach. Cała cywilizacya i wszystkie warunki jej postępu – powiada uczony niemiecki Zeissberg – leżały wtedy zawarte jedynie i wyłącznie w chrześcijaństwie. Kościół przynosił ludom nieoświeconym pierwiastki oświaty i ludzkości, uobyczajenia, braterstwa i okiełznania instynktów zwierzęcych; zagrzewał do wielkich czynów, uświęcał rodzinę i pracę. Wszystkie szkoły, uniwersytety, szpitale i instytucye dobroczynne były obsługiwane w średnich wiekach wyłącznie przez duchowieństwo. Tylko duchowni zajmowali się naukami, pisaniem i gromadzeniem ksiąg, a nawet przeważnie: malarstwem, budownictwem i ogrodnictwem, byli statystami i dziejopisarzami, dyplomatami i prawoznawcami, a prawo państwowe i kościelne stanowiły tylko dwa odłamy jednego organizmu (Zygmunt Gloger, Geografia historyczna ziem dawnej Polski, Kraków, 1903). Pod koniec XIII stulecia znaczenie Lubusza znacznie podupadło, a centra dzielnicy zaczęły przenosić się do innych miejscowości: Kostrzyna nad Odrą, Frankfurtu i Fuerstenwalde. Dziś Lebus jest niewielką miejscowością położoną na lewym brzegu Odry, zamieszkiwaną przez blisko 3,5 tys. osób. Malownicze położenie zawdzięcza stosunkowo stromej rzeźbie brzegu Odry.
 

Walory przyrodnicze

Okoliczne pola i łąki stają się w sezonie jesienno-zimowym bazą żerową dla tysięcy gęsi zbożowych i białoczelnych, setek łabędzi niemych i krzykliwych oraz setek żurawi. Gęsi wędrując z północnych krańców Euroazji na przetrwanie zimy przemierzają w kierunku Europy południowo-zachodniej tysiące kilometrów. Kosztuje je to wiele energii wyrażanej utratą masy ciała. Kluczowe zatem aby na swej trasie mogły znaleźć odpowiednie miejsca odpoczynku i miejsca dogodne do żerowania. Warunki takie ptaki znajdują w dolinie Odry i Warty gdzie nocują na rozlewiskach a żerują na pobliskich polach ozimin.
Łabędzie nieme i krzykliwe przybywają w doliny Odry i Warty celem przezimowania. Znajdując na polach otwartą przestrzeń, zapewniającą poczucie bezpieczeństwa i zasobność pokarmu łabędzie coraz częściej rezygnują z noclegu na wodzie i pozostają na żerowisku przez całą dobę. W zimowe dni na okolicznych polach ozimin można spotkać niekiedy kilka tysięcy łabędzi.
Pierwsze żurawie natomiast przylatują w te strony z początkiem jesieni i stopniowo zwiększają liczebność do kilkuset a nawet kilku tysięcy osobników. Dolina Odry i przyujściowej Warty pełni dla tych ptaków funkcję miejsca gromadzenia się przed wspólnym, grupowym, odlotem na zimowisko do Europy południowo-zachodniej. Jednak zanim to nastąpi, co ma miejsce zwykle w pierwszych dniach zimy, licznie odwiedzają żerowiska – okoliczne pola.

Walory kulturowe

Kościół w Golicach. Późnogotycka świątynia pw. Podwyższenia Krzyża Św. z poł. XV w. Szczyt wschodni ozdobiony jest ostrołukowymi blendami. Wejście do wieży zdobi ostrołukowy portal z dekoracją ceramiczną. Ponadto w Golicach warto zobaczyć budynki mieszkalne: nr 16 i 19 z przełomu XIX/XX w. oraz nr 23 z 2 poł. XIX w.

Kościół w Lisowie. Obiekt sakralny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, pochodzący z XV w. rozbudowany o transept w wieku XIX. W znacznej części zniszczony podczas II wojny światowej, odbudowany w 1962 r. W Lisowie ponadto warto zobaczyć budynek mieszkalny nr 22 o konstrukcji szkieletowej z XVIII w. częściowo obmurowany i podmurowany kamieniem, z podcieniem narożnym i wozownicą.


Dolina Pliszki. Dolina niewielkiej rzeczki stanowiąca w skali regionu unikalną wartość przyrodniczą. Właściwości fizykochemiczne wód Pliszki decydują o występowaniu minoga strumieniowego, pstrąga potokowego, lipienia i rzadko spotykanej w regionie piekielnicy. W dolinie znajdują się liczne źródła, torfowiska, lasy bagienne obfitujące w przyrodniczo cenne gatunki fauny i flory. Uchodzi do Odry w odległości kilkuset metrów na północ od miejscowości Urad. Tocząc bardzo czyste wody pośród pięknych, naturalnych siedlisk dolina Pliszki stanowi atrakcję dla wprawionego turysty - przyrodnika.
 

 

1212121.9f3273f.jpg

Dolina Pliszki (okolice Sądowa)

131313313.9f37e05.jpg


Wieś datowana na pierwszą połowę XIII wieku, zachowała swój zagrodowy charakter oparty o średniowieczny plan ulicowo-placowy. Duży rozwój przestrzenny Uradu nastąpił w XVIII wieku, w 1800 roku liczył 559 mieszkańców i 111 domów mieszkalnych. Do dóbr uradzkich należały ziemie po drugiej stronie Odry, gdzie był także folwark. Komunikację przez Odrę zapewniał prom. Wieś miała kościół, który zniszczono po 1945 roku.
 
Walory przyrodnicze
 
Dolina Uradzka. Równinny obszar w dolinie Odry na południe od Uradu i zachód od Bieganowa. Przed regulacją i obwałowaniem Odry była to porośnięta lasem łęgowym rozległa, podmokła równina cyklicznie zalewana wezbranymi wodami rzeki. Po obwałowaniu Odry powstał tu płaski obszar intensywnie użytkowany rolniczo. Jego cechą hydrologiczną jest długotrwałe utrzymywanie się wód opadowych. Zazwyczaj ma to miejsce w okresie przedwiośnia, kiedy miliony ptaków migrują z zimowisk na lęgowiska. Płytkie rozlewiska w dolinie Uradzkiej stają się wtedy idealnym miejscem odpoczynku dla wędrownych ptaków wodnych i błotnych. Spotkać tu można wówczas stada czajek liczące nawet 8 tys. osobników, siewek złotych (do 1,5 tys. osobników) i wiele innych gatunków ptaków. Podczas jesiennych migracji zatrzymują się tu na odpoczynek i żer liczne stada gęsi. Zimą otwarty teren, zapewniający bezpieczeństwo i pożywienie stanowi atrakcyjne zimowisko dla około 1 tys. łabędzi i kilku tysięcy gęsi. W ciągu całego roku obserwować można również inne rzadkie gatunki: bernikle białolice, rybołowy, ohary, bataliony i inne.
 
Walory kulturowe
 
Zespół dworsko-parkowo-folwarczny w Maczkowie. Wzniesiony na planie podkowy, wśród zespołu wyróżnia się dwór zbudowany pod koniec XVIII wieku w stylu klasycystycznym z barokowym detalem architektonicznym. W sąsiedztwie pałacu położony jest park założony w XVIII-XIX wieku jako park krajobrazowy. Obecnie przedstawia znaczną wartość przyrodniczą i krajobrazową. Przez park przepływa rzeczka Ilanka. We wsi położony jest cmentarz założony przy kościele w drugiej połowie XIX wieku przez ewangelików. Maczków oddalony jest od Uradu ok. 3,5 km w kierunku północno-wschodnim przy drodze na Rzepin.

 

 

Kłopot


14141414.9f35f5a.jpg

Krzesiński Park Krajobrazowy

 
 15151515151.bdd0c68.jpg 
Ruiny mostu w Kłopocie


Malownicza swym układem przestrzennym i wybrana przez bocianią brać niewielka wieś. Zyskała sobie miano bocianiej wioski, czyli wyróżniającej się nieprzeciętnie wysokim zagęszczeniem gniazd bociana białego. Kłopot to dawna łużycka wioska (Kłopica). Powstała najprawdopodobniej w pierwszej poł. XIII w. Walory kulturowe wsi stanowi plan owalnicowy sięgający czasu średniowiecza, a także interesująca zabudowa zagrodowa, miejscami zwarta w miejskim stylu.
 
Walory przyrodnicze
 
Krzesiński Park Krajobrazowy. Utworzony w 1998 roku, na powierzchni 8546 ha. Obiektem ochrony w Parku jest krajobraz otwarty: rozległe, okresowo zalewane łąki, stanowiące siedlisko życia wielu cennych gatunków fauny i flory oraz bór sosnowy z licznymi śródleśnymi torfowiskami i jeziorkami. Występuje tu ponad 360 gatunków roślin naczyniowych, w tym 18 objętych całkowitą ochroną i 14 ochroną częściową. W świecie zwierząt największą wartością przyrodniczą cechuje się awifauna. Sprzyja temu zalewowy charakter znacznej części powierzchni Parku, stanowiącej atrakcyjne siedlisko dla siewkowców, ptaków szponiastych oraz łabędzi, gęsi, kaczek, czapli i innych ptaków wodnych i błotnych. Poza wartością przyrodniczą Polder Krzesińsko – Bytomiecki wyróżnia się walorami estetycznymi oferując zmieniającą się w cyklu rocznym szeroką paletę barw na rozległych przestrzeniach.
Rezerwat „Młodno”. Utworzony w 1988 r. o powierzchni 92,91 ha. „Młodno" należy do europejskiej sieci ekologicznej "Natura 2000". Obiektem ochrony jest torfowisko niskie porośnięte wieloma gatunkami roślin chronionych (storczyki, wełnianki, rosiczka okrągłolistna). Stanowi miejsce lęgowe min. żurawia, błotniaka stawowego, wodnika i kaczek. „Młodno” jest wykorzystywane także jako miejsce gromadzenia się ok. 500 żurawi przed wspólnym podjęciem wędrówki na zimowisko. Rezerwat jest odwiedzany przez bieliki i bociany czarne. Odbywają się tu także rykowiska jeleni.
Użytek Ekologiczny „Cegielnia”. Położony około 1 km w kierunku południowym od wsi Kłopot przy wale przeciwpowodziowym zróżnicowany siedliskowo: od boru przez ols do torfowisk i otwartych niewielkich oczek wodnych. Stanowi miejsce lęgów gęgawy, żurawia, błotniaka stawowego, dzięciołów: zielonego, dużego i średniego.
 
Walory kulturowe
 
Ruiny mostu w Kłopocie. Wybudowany w okresie międzywojennym most łączył Kłopot (Kloppitz) z Fürstenbergiem (obecnie nadbrzeżna dzielnica Eisenhüttenstadt). W roku 1945, podczas odwrotu wojsk niemieckich środkowa – stalowa- część mostu została wysadzona w powietrze. Powstał w ten sposób specyficzny w swym wyglądzie przerwany most wchodzący głęboko w koryto Odry. W roku 2000, kiedy prowadzono remonty wałów przeciwpowodziowych, po zdjęciu wierzchniej warstwy ziemi odkryto szczątki żołnierza niemieckiego w kompletnym umundurowaniu oraz liczne niewybuchy, różnego kalibru pociski i elementy uzbrojenia.
Muzeum Bociana Białego w Kłopocie. Utworzone w 2003 r. z inicjatywy ZO LOP w Zielonej Górze. Prowadzi edukację przyrodniczą ze szczególnym naciskiem na biologię i ekologię bociana białego. Ponadto w budynku znajduje się ekspozycja poświęcona bocianowi i okolicznej przyrodzie. Muzeum posiada miejsca noclegowe. W sąsiedztwie usytuowana jest wieża widokowa, z której można podziwiać bocianią wieś i jej mieszkańców – bociany białe, które gnieżdżą się tu w ilości około 20 par. W latach 80-tych były tu 33 lęgowe pary.
Szydłów. Na terenie Polderu Krzesińskiego, u zbiegu Nysy Łużyckiej i Odry we wczesnym średniowieczu zlokalizowana była warownia – Kasztelania Szydłów. Był to jeden z najważniejszych dla państwa Piastowskiego grodów broniący zachodnich granic. Położenie u zbiegu dwóch dużych rzek miało także istotne znaczenie gospodarcze. Po przejęciu osady przez margrabiów brandenburskich gród stracił na znaczeniu i podupadł. Powstała na miejscu Szydłowa niemiecka miejscowość Schiedlo została na zawsze opuszczona przez mieszkańców po niszczycielskiej powodzi w 1909 roku. Dociekliwi odnajdą dziś po Schiedlo ruiny: kościoła, ewangelickiego cmentarza, pozostałości murów i budynków, a także pozostałości po szwedzkich okopach usypanych tu w czasie wojny trzydziestoletniej.


Wycieczka do Schlaubetal
Na kolejną wyprawę do Brandenburgii ruszyliśmy 16 października 2010 roku w gronie 12 osób, w tym 2 z lewego brzegu Odry. Tym razem interesowały nas przede wszystkim cieki wodne, w szczególności potok Schlaube (serbsko-łużyckie Slube) w aspektach gospodarczym i turystycznym. Tu bowiem, na stosunkowo niewielkim obszarze, prześledzić można wykorzystanie wody w procesie rozwoju cywilizacyjnego tej ziemi. W około 10 miejscach biegu jej nurtu zbudowano spiętrzenia dla uruchomienia kół wodnych. Poruszały kamienie młyńskie, młoty kuźnic żelaza i miedzi, folusze czyli urządzenia wykorzystywane do uszlachetniania sukna, pierwsze maszyny tekstylne i pierwsze małe elektrownie, by dziś przy gospodzie Bremsdorfer Mühle, czy na ulicy w Müllrose być tuż tylko turystyczną atrakcją. Spiętrzenia wody, niezbędne dla zachowania mocy i rytmiczności pracy tych kół, jako stawy rybne wykorzystano do hodowli karpi i pstrągów. Dolny odcinek rzeczki Schlaube przeszedł do historii znakomitej sieci dróg wodnych Niemiec jako fragment najpierw jednego z najstarszych obiektów tego typu, kanału Fryderyka Wilhelma, a potem kanału Odra -Sprewa. Ta wodna droga miała swe istotne znaczenie także w dziejach żeglugi na Warcie i Noteci.
Malownicza dolina tej rzeczki (Schlaubetal) od końca XIX wieku jest obiektem żywego zainteresowania rzesz berlińskich krajoznawców, a w XX wieku została otoczona opieką jako teren krajobrazu chronionego.
Obszar naszej wycieczki obejmował pogranicze Kurmarchii, czyli historycznej lewobrzeżnej Brandenburgii właściwej z terenami Dolnych Łużyc, które przez wieki były obiektem walk i targów margrabiów Turyngii, Miśni, Saksonii, Brandenburgii, cesarzy Rzeszy, arcybiskupów Magdeburga oraz władców Polski. Doliną rzeki Schlaube przebiegała zachodnia granica kasztelanii szydłowskiej, przekazanej w połowie XIII w. przez Piastowicza księcia wroclawskiego margrabiemu Miśni. W latach 1518-1811 przebiegała tędy także granica dóbr klasztoru cystersów w Neuzelle z dobrami joannitów z komandorii w pobliskim Friedlandzie, podporządkowanej baliwatowi w Słońsku. Obecnie jest to teren powiatu Odra-Sprewa oraz euroregionu Sprewa -Nysa-Bóbr.
Wyprawę potraktowaliśmy także jako uzupełnienie ogólnej wiedzy historycznej o tym regionie nabytej podczas ubiegłorocznej wyprawy prawym brzegiem Odry w rejon Cybinki i dawnego kasztelańskiego grodu Szydłów ( Schiedlo). Pragnęliśmy bliżej poznać zdarzenia, jakie w dziejach rozgrywały się na lewym brzegu Odry w rejonie ujścia do niej Nysy Łużyckiej.
 
Etapami naszej podróży były miejscowości:
Brieskow – Finkenheerd - z legendą wielkiej, dziś rozebranej, elektrowni i ujściem rzeczki Schlaube, które jest zarazem początkiem kanału Fryderyka Wilhelma;
Weissenberg - z pomnikiem 200 lecia tego kanału;
Fürstenberg - z początkiem kanału Odra-Sprewa z jego wrotami wodnymi i niegdysiejszym wielkim osiągnięciem hydrotechniki czyli podwójną śluzą szybową;
Eisenhüttenstadt - socjalistyczne miasto NRD zbudowane nad kanałem Odra-Sprewa;
Neuzelle - klasztor z kościołem ze swym wnętrzem zaskakującym rozbuchanym czeskim barokiem oraz z parkiem i browarem, wyspa katolicyzmu w morzu protestanckiej Brandenburgii, dawny ośrodek cysterskich pionierskich dokonań w melioracji nadodrzańskich bagien;
Wellmitz – cztery krzyże pokutne;
Ratzdorf – wieś leżąca przy ujściu do Odry Nysy Łużyckiej, z widokiem na drugi brzeg Odry gdzie kiedyś była siedziba zapomnianej kasztelanii w Szydłowcu, a król August II Mocny rozpoczął budowę ziemnej fortyfikacji;
Henzendorf – z dużym zbiorem głazów narzutowych zamienianych tu na dzieła sztuki z wykutymi symbolami dawnych kultur całej ludzkości;
Kobbeln – wieś z ogromnym głazem narzutowym o nazwie „Teufelstein”, w której organizuje się doroczne „Święto kamienia”;
Kieselwitzermühle – stawy rybne w głębokim wąwozie Schlaubetal;
Bremsdorfer Mühle – centrum turystyczne tej doliny z młynem-restauracją oraz obracającym sie kołem wodnym;
Müllrose - miasteczko nad rzeczką Schlaube i jeziorem powstałym z jej spiętrzenia aby dostarczyć wody kanałowi Odra-Sprewa, dawny ośrodek postępu w młynarstwie;
Schlaubehammer – miejsce spotkania się kanału Fryderyka Wilhelma z kanałem Odra-Sprewa;
Helenesee – duży letni ośrodek wypoczynkowy frankfurczan urządzony nad jeziorem powstałym w wyrobisku odkrywkowej kopalni węgla dostarczanego do elektrowni w Finkenheerd.
O O O

Przebieg wyprawy

Brieskow – Finkenheerd. W pobliżu centrum wsi z mostu na kanale oglądaliśmy miejsce ujścia Schlauby do starej odnogi Odry (Brieskower See), w postaci kanału Fryderyka Wilhelma i wbudowane w niego wodne wrota chroniące kanał przed wodami cofki ce strony Odry. Nowy most jest elementem dużego programu prac prowadzonych przy zabezpieczaniu okolicy przed wylewami Odry. Za mostem znajduje się pompownia odwadniająca duży kompleks łąk Doliny Ziltendorwskiej, na której gospodarzyli przez kilka wieków cystersi z Neuzelle, uzyskując wielkie dochody z dostaw siana do Berlina. Cystersi z Neuzelle prowadzili tu pionierską działalność w zakresie wykarczowania bagiennych terenów zalewowych i ich melioracji już XV wieku. Wały zimowe sypano tu około 200 wcześniej niż nad Wartą w rejonie Gorzowa i Kostrzyna. Przez bagienny teren doliny płynie dopływ Schlauby Pottack, nazwa od slowiańskiego słowa potok. Kiedyś poruszał koło wodne młyna papierniczego należącego do frankfurckiego cechu introligatorów. Nad jego brzegiem miejsce zwane Grodisch - ślad po znajdującym sie tu dawnym słowiańskim dobrze przebadanym przez archeologów grodzisku.
Z okolic pompowni na horyzoncie dawne miejsce lokalizacji wielkiej elektrowni zbudowanej w roku 1923, pracującej w oparciu o pobliskie pokłady węgla brunatnego. Zaopatrywała w prąd część Brandenburgii, Nową Marchię z Kostrzynem, Gorzowem i Choszcznem, Meklemburgię i część Pomorza. Firma do której elektrownia należała zbudowała także w roku 1911 elektrownię w Bledzewie. Do roku było tu 6 turbin z 6 wielkimi kominami. Ciepła woda z elektrowni Finkenherd sprawiała, że część nurtu Odry zimą była nie zamarznięta i w Lubuszu dzierżawaca promu podczas mrozów przewoził łodzią ludzi na drugi brzeg rzeki. Po roku 1945 cztery generatory w ramach wojennych odszkodowań wywieziono do ZSRR, pozostałe były czynne, a wytwarzany prąd dostarczano do sieci RWPG (Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej krajów socjalistycznych, a więc także Polski)W latach NRD ciepła woda ogrzewała Frankfurt. Po roku 1990 zakład tutejszy stał się nierentowny i upadł wraz z Murem Berlińskim. W roku 1998 został wysadzony w powietrze. Zakład w ciągu swego istnienia zużył 90 milionów ton węgla. Śladem po tym ogromnym obiekcie są tylko zdjęcia na wystawie w pobliskiej restauracji, w której zatrzymaliśmy się na kawę.
Tu był rejon graniczny lewobrzeżnej ziemi lubuskiej (później części Kurmarchii i Dolnych Łużyc) z żywymi tradycjami slowiańskiej kultury Serbołużyczan.
 
Weissenberg
Przy drodze do Müllrose nad brzegiem nieczynnego dziś kanału, którego korytem płynie część wód rzeczki Schlaube, w otoczeniu śluzy Weissenberg znajduje sie pomnik z roku 1869. Wystawiony został dla upamiętnienia jubileuszu 200 lat budowy kanału Fryderyka Wilhelma. Jest tu także tablica z wykazem nazw jego śluz.
Pomysł na budowę kanału łączącego Śląsk z morzem z pominięciem Szczecina miał już cesarz Karol IV. Powrócił do niego cesarz Ferdynand I, który w porozumieniu z elektorem brandenburskim Joachimem III w roku 1558 przystąpił do dzieła i zbudował swój odcinek kanału od Sprewy do Müllrose, zwany Kaisergraben, albo Alter Graben, albo Müllroser Kanal, stąd wzięła się jego polska nazwa kanał Miłoradzki od serbsko-łużyckiej nazwy tej miejscowości. Elektor ze swojej części zadania się nie wywiązał z braku środków i odcinek Müllrose-Brieskow o nazwie Neuer Schiffsgraben zbudowano dopiero w następnym stuleciu w latach 1662- 1669 z inicjatywy Elektora Fryderyka Wilhelma i stąd wzięła się jego nazwa. Na swym 24 kilometrowym odcinku Kanał pokonywał 18,6 m różnicy poziomu lustra wody przy pomocy 13 śluz, których liczba w miarę doskonalenia ich budowy ulegała zmniejszaniu. Kanał przekraczał granice działów wodnych Odry i Sprewy. Spławiano nim także wiele drewna do Berlina. Sprewa jest dopływem Haweli, do której wpływa w Berlinie w dzielnicy Spandau, a Hawela jest dopływem Łaby. Kanał połączył w ten sposób Śląsk z Hamburgiem i Morzem Północnym.
W wyniku rozwoju żeglugi rzecznej kanał przestał być opłacalny i w roku 1891 oddano o użytku nowy kanał Odra - Sprewa rozpoczynający się w pobliskim Fürstenbergu nad Odrą, skąd do okolic Schlaubehamer poprowadzono nowe jego ujście. Na dalszym odcinku biegł poszerzonym i zmodernizowanym korytem dawnego kanału i w związku z jego przedłużeniem poprowadzony został przez nowe tereny. Odtąd wyłączony z systemu dróg wodnych 13 kilometrowy odcinek Schlaubehammer – Brieskow, nazwany zostal Brieskower Kanal. Podobnie stało się z zachodnią końcówką starego kanału, w rejonie Neuhaus nad Sprewą.
W otoczeniu pomnika rosną cztery niezwykle okazałe majestatyczne dęby, budząc zdziwienie swym młodym wiekiem przy założeniu, że posadzono je w roku budowy pomnika, a więc mają „tylko” po około 150 lat.
 
Fürstenberg
Przystanek w rynku i spacer w kierunku mostu na szerokim kanale Odra-Sprewa. Z mostu widok na miasto i port.
Tu kilka zdań przypomnienia o dziejach ogólnych tej okolicy. W latach 1252-1253 brat Bolesława Rogatki Henryk III Biały książę wrocławski przekazał margrabiemu Miśni Henrykowi Dostojnemu (1215-1288) kasztelanię szydłowską w zastaw za udzieloną zbrojną pomoc w bratobójczej wojnie. Margrabia na nabytym terenie zbudował miasto Fürstenberg, (pierwotne nazwy: 1286 Forstenbergen 1293 Vurstenberg, w Polsce znany także pod nazwą Przybrzeg) z komorą celną na Odrze. Margrabia osadził także w okolicy w roku 1268 cystersów, którzy w Neuzelle założyli klasztor. Rozpoczęta aktywność gospodarcza Wettynów tym rejonie została przerwania wewnętrznymi problemami ich kraju, zmuszając ich do oddania w roku 1301 Dolnych Łużyc w zastaw pożyczonej kwoty arcybiskupowi Magdeburga. Trzy lata później arcybiskup odstąpił kraj margrabiemu Brandenburgii Waldemarowi i odtąd do roku 1364 Dolne Łużyce będą w granicach Brandenburgii. Zamek w Szydłowie i przyległe ziemie margrabia brandenburski Johann za zgodą margrabiego Waldemara w roku 1316 sprzedał cystersom z Neuzelle.
W mieście była chyża. W XIV wieku był tu cech rybaków i bartników na czele którego stał starosta. Słowiańscy rybacy byli zarazem pszczelarzami mającymi swe barcie w pniach wśród łąk. W mieście był wydzielony kwartał żydowski (Judenviertel). Był tu ośrodek szewstwa. Miasto w roku 1810 na 224 rzemieślników miało 106 szewców (krawców w tym czasie było 24). W roku 1900 było w mieście także 150 koszykarzy dostarczających między innymi kosze artyleryjskie dla armii. Tradycje koszykarstwa kontynuowano po wojnie; w roku 1955 było jeszcze 116 koszykarzy. Od roku 1904 zaczęto w okolicy uprawiać wiklinę amerykańską. Koszykarstwem trudnili się także mieszkańcy sąsiednich wsi. Była tu także huta szkła i wytwórnia brykietów. W latach ostatniej wojny był stalag – obóz dla jeńców wojennych zatrudnianych w pracach przymusowych. Po wybudowaniu kombinatu hutniczego, w roku 1961 Fürstenberg stracił są niezależność stając się dzielnicą Eisenhüttenstadtu.
Gospodarkę miasteczka ożywiły budowa linii kolejowej z Berlina przez Frankfurt - Fürstenberg do Cottbus / Chocieburz i Wrocławia i wykopanie w roku 1891 nowego szerszego i dłuższego koryta kanału Odra-Sprewa zaczynającego się w Fürstenbergu a pomiędzy Keisermühl a Schlaubehamer przy drodze z Müllrose do Brieskow - Finkenheerd spotykający się z wodami rzeczki Schlaube. Kanał w rejonie miasta Fürstenwalde nad Sprewą poprowadzono korytem tej rzeki, dlatego bywa także nazywany kanałem Fürstenwaldzkim. Dla usprawnienia tej drogi wodnej w roku 1921 przy drodze z Fürstenwalde do Gubina zbudowano największą wówczas w w Niemczech podwójną śluzę (Zwilling Schachtschleuse) uchodzącą wtedy za szczytowe osiągniecie techniczne tamtej epoki. Pokonuje różnice luster wody do 14 metrów. Podobną, ale mniejszą śluzę zbudowano w Fürstenwalde na Sprewą. Prace prowadzone w kolejnych latach zmniejszały liczbę śluz. Obecnie pogłębiony, poszerzony i przedłużony do około 100 km kanał z czterema śluzami lączy Odrę w Fürstenbergu i przez z podberlińskie jeziora ze Sprewą. Most na Odrze oddano do użytku w roku 1919. Zniszczony w roku 1945 czeka na odbudowę.
Architektura trzynawowego kościoła parafialnego nosi znamiona wpływów wzorca kościoła Mariackiego we Frankfurcie. Zniszczony w 1945 odbudowany został w latach 1952-1963. We wnętrzu osobliwe wysokie okrągłe ceglane cokoły filarów podtrzymujących sklepienie.
 
Eisenhüttenstadt
Na ogólną ilość 124 wielkich pieców pracujących na terenie powojennych Niemiec tylko 4 leżały w granicach NRD. Pozbawione hutnictwa powstałe dopiero co państwo NRD już w roku 1951 przystąpiło do budowy wielkiego kombinatu hutniczego pod Fürstenbergiem z osiedlami dla jego załogi, w roku śmierci Józefa Stalina (1953) nazwanym Stalinstadt. Miasto usytuowano pomiędzy wzniesieniami Diehlower Bergen, wsią Schönfließ a miastem Fürtstenberg. W wyniku opóźnionej w NRD destalinizacji dopiero po wchłonięciu w roku 1961 Fürstenbergu i wsi Schönfließ zmieniło nazwę na Eisenhüttenstadt. Przy pomocy specjalistów radzieckich zbudowano 6 wielkich pieców (56 m wys.) i obiekty z nimi związane, jak walcownia blach i inne. Rudę przywożono z ZSRR (Krzywy Róg ), koks z Polski i ZSRR, a skałę wapienną z Turyngii. Gaz z wielkich pieców uruchamia elektrownię zbudowaną przez fachowców z Czechosłowacji. Szlaka z wielkich pieców jest wykorzystywana do produkcji cementu. Ciepła woda ogrzewa miasto.
Eisenhüttenstadt ze swoim głównym zakładem w postaci kombinatu hutniczego z walcownią stali podobnie jak Nowa Huta pod Krakowem miała być pierwszym socjalistycznym miastem-ogrodem, harmonijną syntezą miejsca pracy i zamieszkania, wypoczynku i kultury ze wzorcową siecią „placówek zaopatrzenia”, ”punktów usługowych”, placówek służby zdrowia, opieki społecznej, oświatowych, ośrodków sportu z 26 boiskami, 12 szkolnymi halami sportowymi. Miasto miało stadion, kryty basen, teren sportów zimowych park kultury, teatr, kino, biblioteki. Utworzono Muzeum Straży Pożarnej, geologiczną ścieżkę dydaktyczną. Ozdobione zostało licznymi dziełami sztuki w stylu socrealistycznym (w roku 1982 było ich 70) i wzbogacono zieleńcami parkami, ogrodem zoologicznym i pracowniczymi ogródkami. Opiewane było przez poetów i pieśniarzy, pisarze poświęcali mu powieści, malarze swe obrazy. Na północnej stronie ówczesnego domu towarowego MAGNET umieszczono mozaikę „Przyjaźń niemiecko-polsko-radziecka”. W pobliżu niepozorny, pomniczek ze skrępowanym lwem - symboliczne przeciwstawienie siły „małego” - w odniesieniu do „dużego” i problemu czy większy to tyle samo co zwycięski, w oparciu o motyw bajki Ezopa „Mysz i lew”.
Choć władze nie chciały aby w socjalistycznym mieście był kościół, zwłaszcza, że czynne były świątynie w Schönfließ i odbudowywany od 1952 roku (zniszczony w 1945) kościoł w Fürstenbergu, gmina protestancka dom modlitwy urządziła sobie w wagonie kolejowym ustawionym na prywatnej działce, a potem w namiocie. Z czasem zezwolono na postawienie baraku. Także gminie katolickiej.
Po upadku NRD w jednym z opuszczonych osiedli założono ośrodek nielegalnych imigrantów, którzy czekają na decyzje władz w sprawach ich dalszego losu.
Po zjednoczeniu Niemiec sprywatyzowany (1994) kombinat poddany został reorganizacji i uległ procesom redukcji liczby pracowników. W roku 1958 miasto liczyło ponad 50 tys. mieszkańców a w 2008 nieco ponad 32 tys. Pociągnęło to za sobą wyburzanie niektórych osiedli. Zamykane i wyburzane są także żłobki, przedszkola, szkoły, zakłady opieki zdrowotnej i tak dalej. Mimo to miasto zachowało swą turystyczną atrakcyjność jako przykład próby urzeczywistnienia utopijnej wizji miasta komunizmu, czemu służy przejęcie pięciu najstarszych dzielnic pod opiekę konserwatorską w randze pomnika kultury epoki socrealizmu. Przy Erich Weinert Alee 3 znajduje się Muzeum Codzienności NRD utworzone przez zachodniego berlińczyka Andreasa Ludwiga.
Ostatnio inwestowaniem tutaj zainteresowany jest rosyjski Gasprom. Budowana jest też fabryka papieru.
 
Neuzelle
Miejscowość bywa określana czeską oazą w Brandenburgii, bowiem cystersi z Neuzelle należeli do prowincji czeskiej i byli pod przemożnym wpływem praskiego kręgu kulturowego.
Klasztor ufundowany przez margrabiego Miśni Henryka Dostojnego w roku 1268, założony został przez cystersów z Celle (Zella) nad Nossen. Drogą darowizn i kupna konwent nabrał takiego znaczenia, że na początku XV w jego opat Petrus I został wezwany na sobór w Konstancji, by tam uczestniczył w procesie Jana Husa. W konsekwencji, a także jako odwet za wyprawy krzyżowe przeciw zwolennikom Husa organizowane do Czech przez papiestwo z udziałem między innymi Brandenburczyków, husyci organizowali wyprawy łupieżcze. Podczas jednej z nich dnia 10 września 1429 roku, w trakcie napadu na Saksonię i Łużyce, zniszczyli Gubin i dotarli do Neuzelle, zamordowali opata oraz 20 innych osób, spustoszyli wsie zakonne i podpalili klasztor. Próbę spalenia kościoła udaremnił jeden z mnichów. Dla likwidacji zniszczeń zakon musiał w roku 1437 sprzedać kilka swoich wsi.
Gdy w XVI w. Jan z Kostrzyna nabył Dolne Łużyce i opat oddał mu w zastaw pewną ilość wsi, książę usiłował w nich wprowadzić reformację, jednak część katolików przejawiła opór i pozostała przy swojej wierze.
Dla poprawy swej ekonomicznej sytuacji zakon uzyskał w roku 1572 prawo warzenia piwa co zaowocowało budową w roku 1589 istniejącego do dziś klasztornego browaru.
Zakon ma wielkie zasługi w pionierskim obwałowaniu Odry i osuszaniu bagien. Już w latach 1416-1426 odnotowano prace w rejonie doliny Ziltendorfskiej przy budowie grobli, a w latach 1517-1520 przy sypaniu wałów zimowych, które nad Wartą budowano dopiero około 250 lat później.
Dobra klasztoru obejmowały w 1593 roku 33 wsi i miasto Fürstenberg.
Godny obejrzenia jest kompleks budowli klasztornych z parkiem i dwoma kościołami: katolickim pod wezwaniem Wniebowstąpienia NMP i protestanckim pod wezwaniem św. Krzyża.
Katolicki kościół gotycki przebudowany został po napadzie husytów w wieku XV, a potem w epoce baroku wyposażony w zachowane w znakomitym stanie, niezwykłe bogate wnętrze- dzieło mistrzów włoskich, robiące wrażenie przeładowania nadmiarem form dekoracyjnych i rzeźb pochodzi z XVII i XVIII wieku.
Łużyce z Neuzelle należały w tym czasie do katolickiej Saksonii. Był to okres kontrreformacji czyli wzmożonego działania skierowanego przeciw protestantom, wyrażający się pielęgnowaniu wybujałych form religijności. Część malowideł z lat 1655-1658 powstało pod kierunkiem malarza Johannesa Vanetti. Inne z tego czasu są dziełem Georga Wilhelma Neunherza - wnuka słynnego malarza śląskiego Michaela Willmanna. Portal z roku 1732. W tym czasie w wyposażaniu wnętrza między innymi brał udział rzeźbiarz czeski Jabob Mladek. Na lata wyposażania świątyni w liczne ołtarze przypada wzrost buntów chłopów w dobrach klasztornych. Ich nasilenie nastąpiło w latach 1733-1736 oraz w 1743 i 1775. Bogactwo klasztoru wynikało także z faktu, że stal się najważniejszym ośrodkiem religijnego kultu i miejscem pielgrzymowania katolików z Dolnych Łużyc, oraz że był hojnie obdarowywany przez zamożnych wiernych.
Opaci mieli swój pałacyk myśliwski w Schlaubetal a mnisi swój dom wypoczynkowy po drugiej stronie Odry w Uradzie, gdzie zakon posiadał swe dobra z folwarkiem.
Podczas trwania kongresu wiedeńskiego (1815) Dolne Łużyce z Neuzelle znalazły się w granicach Prus. Panujący w tym kraju Hohenzollernowie zakon wkrótce rozwiązali, a dobra upaństwowili. Opat otrzymał dożywotnią rentę 300 talarów rocznie i mieszkanie w klasztorze. Część mnichów objęło posady proboszczów w gminach katolickich.
Po sekularyzacji dóbr zakonu w klasztorze powstało seminarium nauczycielskie utrzymywane przez fundację czerpiącą dochody z dawnych dóbr klasztornych. W czasach nazizmu urządzono w nim zakład kształcenia politycznego (Nationalpolitische Erziehungsanstalt ), rodzaj szkoły kadetów dla wehrmachtu i odddziałów SS, a w latach NRD Instytut Pedagogiczny oraz seminarium duchowne dla 12 teologów.
Od roku 1947 ponownie zaczęło funkcjonować sanktuarium Maryjne jako miejsce pielgrzymek. Wnętrze odrestaurowane gruntownie w roku 1909, ponownie w roku 1970 wpisany kilka lat potem na enerdowską listę zabytków o szczególnym znaczeniu dla międzynarodowej kultury. Po upadku muru berlińskiego w obiekcie działało liceum z klasą dla uczniów z Polski i powstało muzeum dziejów klasztoru. Na skarpie odrzańskiej kościół protestancki pod wezwaniem św. Krzyża. Zbudowany w 1354 pod wezwaniem św. Agidiusza. Przebudowany w latach 1728-34 i poświecony pod wezwaniem św. Krzyża. Wysmukłe dwie wieże z roku 1850 są dziełem ( przebudowa) Friedricha Augusta Stülera (autora wież w Chojnie i Kamieniu Wielkim). podnóża skarpy znakomicie ostatnio odrestaurowany stylowy park.
Przy drodze do klasztoru barokowa kolumna z Chrystusem stojąca obok klasztornego browaru. Tędy prowadzi środkowo-europejski szlak cystersów obejmujący liczne klasztory, w tym lubuskie: Gościkowo-Paradyż, Bledzew, Bierzwnik, Klodawa, Bledzew i Chojna.
 
Wellmitz
Jadąc do Ratzdorf robimy tutaj przystanek na placyku przy kościele, gdzie znajdują sie 4 średniowieczne krzyże pokutne, w tym jeden wmurowany w ogrodzenie kościoła, a trzy usytuowane obok; jeden przed murem i dwa za murem. Są to pamiątki po obyczaju, w którym sprawca zabójstwa w ramach pokuty wystawiał w miejscu zbrodni kamienny lub drewniany krzyż, z zaznaczeniem na nim narzędzia zbrodni (na krzyżu w murze widoczny jest miecz) oraz miał obowiązek świadczeń materialnych na rzecz rodziny zabitego. Podczas uroczystości poświęcenia krzyża miał miejsce ceremoniał darowania winy przez gest pojednania sprawcy z rodziną ofiary.
 
Ratzdorf
Wieś licznie odwiedzana przez turystów jako miejsce spotkania się wód Nysy Łużyckiej z nurtem Odry. W szczególności podczas wysokiego stanu wód, których poziom wskazuje automatyczny wskaźnik poziomu lustra wody w rzece zainstalowany na budce zlokalizowanej na kopczyku.
Nazwa: 1416 - Raczilsdorf, a w 1550 - Razdorf od łużyckiego Radsław, Radosław. Wieś powstała na dawnej wyspie usytuowanej wśród bagiennych terenów ujścia Nysy Łużyckiej do Odry. Losy tego miejsca łączyły się z usytuowanym na przeciwległym brzegu grodem Szydłów.
Jak to już wiemy w średniowieczu był to obszar kasztelanii szydłowskiej przekazanej w połowie XIII wieku przez Piastowicza, Henryka III księcia wrocławskiego, margrabiemu Miśni Henrykowi Dostojnemu za pomoc w walce z bratem Bolesławem Rogatką. Stolica kasztelanii znajdowała sie po drugiej stronie Odry, i jej przejęcie przez margrabiego Miśni znaczyło koniec jej politycznego znaczenia, gdy powstało miasto Fürstenberg.
Nowy rozdział dziejów Szydłowa zapoczątkował elektor saski August II Mocny, gdy w roku 1697 został wybrany na króla Polski. Król upatrzył sobie Ratzdorf jako miejsce przeprawy rzecznej do wsi Szydłów, na trasie z Drezna do Warszawy biegnącej prawym brzegiem Odry przez Kije i Sulechów. Już w pierwszym roku wojny północnej (1700-1721) wojska saskie skorzystały z tutejszego brodu i w maju przeprawiły się tutaj cztery pułki piechoty i jeden pułk konnicy. W roku 1704 pobliżu rozbito obóz i wojsko przystąpiło do budowy prowizorycznego mostu, którego przyczółek na terenie Szydłowa oszańcowano. Szwedzi w roku 1706 roku wtargnęli do Saksonii i zmusili Augusta Mocnego do rezygnacji z polskiego tronu na rzecz Stanisława Leszczyńskiego, ale gdy w roku 1709 król szwedzki Karol XII, po najeździe na Rosję, poniósł druzgocącą klęskę, August Mocny w dążeniu do ponownego odzyskania tronu, znowu kierował swe wojska do przeprawy w Ratzdorfie- Szydłowie. Tym razem przybył tu osobiście, aby zatwierdzić rozbudowę mostowego przyczółka do dużego dzieła obronnego. Przyczółek oszańcowano, ale do zbudowania stałego mostu ostatecznie nie doszło. Król znalazł inny szlak kontaktów z Polską wiodący przez Żagań, Głogów i Wschowę.
Z tutejszej przeprawy korzystał także król pruski Fryderyk II. Zarówno w okresie wojen śląskich jak i wojny siedmioletniej. Jego wybitny kartograf pułkownik von Petri opracował w roku 1763 mapę, na której Szydłów jest oznaczony jako „Festung Schittlau”. Zarys linii tej fortecy znajdujemy na kopii mapy sztabowej w drugiej polowy XIX wieku, wyeksponowanej na wystawie w gospodzie w Ratzdorfie zlokalizowanej u podnóża walu. Mieszkańcy wsi Szydłów byłi narażeni na częste powodzie. To zadecydowało o postanowieniu władz pruskich o likwidacji wsi i zamianie jej obszaru na stałe tereny zalewowe. Ostatecznie wieś przestała istnieć w wyniku wojennych wydarzeń roku 1945.
Położenie wsi Ratzdorf sprzyjało rozwojowi zatrudnień związanych z żeglugą. W roku 1911 było tu 2 budowniczych łodzi z 14 czeladnikami i uczniami, 20 właścicieli statków rzecznych i 50 ludzi zatrudnionych w żegludze odrzańskiej. Do tych tradycji nawiązano dając zbudowanemu tu Centrum Spotkań Europejskich z hotelem i restauracją nazwę „Ratzdorfer Werft” (Stocznia Ratzdorfska). W roku 1868 odnotowano we wsi istnienie faktorii solnej. Czynny był tu także wapiennik - piec do wypalania wapna. Ciągle zalewanie wsi wodami obu rzek wymuszało budowę grobli, wałów, rowów i kanałów. Nad rzeką rzuca się w oczy charakterystyczny „przerwany wał” z urządzeniami na przenośną metalową ścianę ustawianą w sytuacji zagrożenia.
W pobliskiej gospodzie nad Odrą, gdzie znajduje się wspomniana ekspozycja dziejów wsi, zrobiliśmy sobie przerwę obiadową, hojnie obdarowani przysmakami przywiezionymi przez panią Renate John-Lindner z Lubusza.
Przez Wellmitz - Bomsdorf – Göhlen -Bahro do:
Henzendorf
Wieś położona w południowym skraju Parku Krajobrazowego (Naturpark Schlaubetal). Jedna z części wsi nosi nazwę Grobbelke, co jest zniemczonym serbskim słowem grobelka, czyli mała grobla. W gwarze ludowej niemieckich mieszkańców tych okolic występują znaczące wpływy serbołużyckie łużyckie. Wieś należała do dóbr cystersów z Neuzelle. W XVI wieku wójt dóbr klasztornych zakupił tutaj 7 opuszczonych łanów chłopskich i założył folwark z mleczarnią i owczarnią. W roku 1597 postawiono nowy kościół. W XIX wieku powstała kopania węgla brunatnego. Za wsią wśród uprawnych pól duży teren ugoru i na którym założono:
 
Park Głazów Narzutowych
Jego twórcą był berlińczyk Ulrich Thiel (1942-2004), biznesmen o duszy artysty, który dorobił się na handlu nieruchomościami. Projekt opierał się na idei zamiany polodowcowych głazów narzutowych wzbogaconych ręką i myślą rzeźbiarza w dzieło sztuki i zebrania ich w kolekcję zlokalizowaną w plenerze. Artyści wykuwają na powierzchni głazu motywy zaczerpnięte z kultury ludzkości różnych miejsc i epok takie jak wyobrażenia bogów, ludzi i zwierząt, znaki magiczne, różne formy pisma i inne.
Park o powierzchni kilku hektarów zlokalizowany jest w malowniczej okolicy Parku Krajobrazowego Doliny Schlauby, na polach byłego poligonu wojsk radzieckich. Już na etapie pomysłu w roku 1997 został objęty opieką jego władz. Gromadzenie tych dzieł natury i sztuki zapoczątkowało w roku 1999 pokłosie pleneru rzeźbiarskiego. Pozostały po nim prace Ulricha Thiela i jego współpracownika Jana Pommerenke z Döbern (Dolne Łużyce) oraz polskich artystów Kazimierza Krewniaka i Adam Sobieraja, którzy wykuli motywy kultury celtyckiej. O tego czasu zbiór systematycznie się powiększa. Są tu zrekonstruowane kamienne groby w różnych kształtach, w tym w formie łodzi, są odtworzone kamienne „stoły” ofiarne, figury kultowe, jest seria głazów z runami i wykute ilustracje zaczerpnięte z inskrypcji kamiennych wielu kultur. Zebrano dużą kolekcje głazów oznaczonych metryczkami z miejscem ich pochodzenia i określeniem rodzaju skały. Docelowo zakłada się zgromadzenie 1000 dużych głazów narzutowych wydobytych z odkrywek kopalń węgla (te pozostawione przez lodowiec na powierzchni ziemi są zinwentaryzowane i mają status pomników przyrody) i ustawienie ich pomiędzy Henzendorfem a Reicherskreuzer Heidelandschaf na trasie 3 kilometrów z ich ześrodkowaniem na rozległym ugorze w pobliżu dawnego oczka wodnego.
 
Związki Ulricha Thiela z Lubniewicami
Autor projektu był związany z Lubniewicami, gdy w roku 1992 wydzierżawił pałac na okres 30 lat, zobowiązując się do jego odbudowy w ciągu trzech lat. Do kasy gminy wpłacił 346 tys, marek na konto przyszłego czynszu oraz na budowę oczyszczalni ścieków. Dzięki niemu miasto otrzymało znaczy impuls dla likwidacji zacofanej infrastruktury. Aktywnie uczestniczył w działaniach mających na celu przebudowę rynku i budowę fontanny przyjaźni, sprowadzając tu jej fundatora Niemca o nazwisku Bahner, który ofiarował na ten cel 35 tys. marek. Thiel zorganizował wycieczki lubniewickiej młodzieży do Berlina i podarował szkole kamerę wideo i kserograf. Wspierał także szkołę w Gliśnie. Po 4 latach władze Lubniewic wytoczyły mu proces o brak opieki nad zamkiem i umowę dzierżawy sąd unieważnił. Remont zamku miał według jego zamysłów w chwili podpisywania umowy kosztować 2,5 mil. zł, a potrzeba było 10-12 milionów. Banki mogły mu udzielić kredytu pod zastaw, gdyby zamek kupił, a na to nie miał już pieniędzy. Zainwestował duże kwoty w zakup nieruchomości w dawnym NRD, ale brak nabywców postawił go w obliczu finansowej katastrofy. Miał powiedzieć: „Byłem bogaty - jestem biedny. Miałem miliony – nie mam nic” .
Dalej przez Bahro i Treppeln do:
Kobbeln
Na skraju wsi jest ogrodzony teren z wielkim głazem narzutowym pośrodku, zwanym Teufelstein (diabelski kamienień). Jest to miejsce dorocznych wiejskich festynów o nazwie Steinfest -święto kamienia. W roku 1925 odkopano tu jeden z kilku największych w Brandenburgii głazów narzutowych. Znany był już wcześniej z fragmentu wystającego na powierzchni gruntu. W roku 1894 opublikowano legendę wyjaśniającą okoliczności jego tutaj się pojawienie. Miało to być efektem paktu zawartego przez tutejszego chłopa z diabłem, który mu głaz przerzucił z pobliskiego jeziora na jego pole. Głaz jest pięknie wyeksponowany i opisany. Jego wymiary, w różnych opracowaniach odmienne, ostatnio podaje się w wielkościach: długość- 7,10; szerokość -5,25; wysokość -4,25; waga ok, 300 ton. Przywleczony tu został przez lodowiec z wyspy Bornholm.
Tu ciekawostka: wielka kamiennna „patera” stojąca w Berlinie na Wyspie Muzeów ” została wykonana z ogromnego głazu narzutowego znalezionego w okolicach Fürstenwalde.
Przez Möbiskruge, Diehlo do drogi 246 Eisenhüttenstadt - Beeskow do Bremsdorfermühle
Schlaubetal
Porośnięta lasami malownicza polodowcowa dolina rzeczki Schlaube z głębokimi wąwozami ma ok, 20 km długości.
Jak to już stwierdzono, rzeczka w XIII wieku była granicą kasztelanii szydłowskiej i przez trzysta lat oddzielała dobra klasztoru w Neuzelle od dóbr joannitów z Friedlandu. Lasy dostarczały klasztorowi i joannitom drewna budowlanego i opałowego oraz były terenem łowieckim dla opatów, a koła wodne uruchamiając różne urządzenia były źródłem stałego dochodu.
W warunkach wycieczek kolarskich i pieszych na odwiedziny zasługują:
Kieselwitz dawna wieś łużycka o nazwie Kiślica, Kisłowica. We wsi, wspomnianej po raz pierwszy w roku 1300. W pobliżu występują liczne kurhany datowane na 14/13 wiek przed Chrystusem, zwane przez tutejsza ludność Luttschenhaufen, od serbskiego lutki, czyli ludki, krasnoludki, które, według podań, miały tu mieszkać. W roku 1894 w kamiennym kręgu z dużych głazów o średnicy 10 m odkopano 9 pochówków zamieszczonych w pomieszczeniu długości 1,5 m. zbudowanym z dużych głazów. Właściciel terenu w roku 1911 urządził tu żwirownię i kurhan uległ zniszczeniu. Ten typ grobów odtwarza się w kamiennym parku w Henzendorfie.
Kieselwitzer Mühle. Usytuowany w głębokim wąwozie wspomniany w roku 1420 jako „mole zu Kyslowicz”,do XIX wieku świadczył usługi przemiałowe i tartaczne. Potem był tu folusz. Obiekt Od roku 1957 przebudowany na gospodę, a od 1970 jest budynkiem mieszkalnym. Na początku XX wieku na miejscu rozbudowanego dawnego stawu młyńskiego utworzono stawy rybne z hodowlą pstrąga i karpia. Odważyliśmy się naszym zwrotnym busikiem wynajętym w Ośrodku Pomocy Społecznej Witnicy tutaj dojechać. Wyprawa dużym autokarem jest utrudniona.
Kupferhammer. Na miejscu kuźnicy żelaza, w której w dymarkach wytapiano żelazo z rudy darniowej, w latach 1553 – 1734 była tu kuźnica miedzi, założona przez kowala wyrobów z miedzi z Beeskow. Wyrabiano w niej wyroby z tego metalu do czasu, gdy w wyniku polityki celnej rządu produkcja przestała być opłacalna. Kuźnica należała do klasztoru i kowal zamiast czynszu dostarczał do Neuzelle brytfanny i kotły. Potem kuźnicę zastąpił folusz obsługujący sukienników z Beskow, z czasem rozbudowany do fabryki sukna z własną przędzalnią, tkalnią i farbiarnią. Pracowała do roku 1880, kiedy w obliczu konkurencji dużych zakładów, właściciel aby uzyskać odszkodowanie ją podpalił i w obawie przed więzieniem uciekł do Ameryki.
Poza wspomnianą manufakturą metalurgiczną należącą do cystersów , w pobliżu w XVI wieku powstał młyn zbożowy, należący do joannitów. Był czynny do roku 1865. Potem w latach 20 XX wieku powstała na jego miejscu mała elektrownia dostarczająca prąd do trzech miejscowości. Po zaporze na rzeczce spiętrzającej wodę pozostało jezioro.
W roku 1880 z uwagi na coraz częstsze przyjazdy turystów tutejsze leśnictwo nabyło prawo wyszynku i tak powstała gospoda. Dziś restauracja z izbą myśliwską.
Siehdichum. Nazwa od „Sieh dich um” -obejrzyj się w około. Nadleśnictwo. Na tym miejscu stał niegdyś pałacyk myśliwski, zbudowany w połowie XVIII w przez zamiłowanego w kontakcie z naturą opata klasztoru w Neuzelle. W otoczeniu posadzono wiele gatunków drzew, stąd mówi się niekiedy o parku w Siehdichum. W latach NRD był tu wypoczynkowy ośrodek rządowy. W okolicy stary piec wapienniczy i stawy hodowlane.
Bremsdorfer Mühle
Drugim miejscem w dolinie, do którego dotarliśmy wygodną drogą była miejscowość Bremsdorfer Mühle. Leży w wąwozie na trasie szosy Fürstenberg -Fürstenwalde zbudowanej w roku 1891. Miejscowość szczególnie odwiedzana ze względu na pobliskie dwa jeziora i znaną gospodę powstałą jeszcze przed pierwsza wojną światową, a urządzoną na nowo w roku 1965 w ryglowym młynie zbożowym ze zrekonstruowanym i obracającym się kołem wodnym. Są tu stawy hodowli pstrągów i ich wędzarnie. W pobliżu schronisko młodzieżowe na 130 osób. Trwa budowa turystycznej osady stylowych domów z drewna.
Dalej przez Grunow i Mixdorf do:
Müllrose -”Brama do do Schlaubetal”
Miejscowość malowniczo położona nad rzeczką Schlaube na przesmyku dwu jezior. Nazwa słowiańska Molrasen oznacza wieś Miłorada od serbskiego imienia Miłoradz. Miasteczko usytuowane przy drodze Frankfurt-Beskowł-Storkow – Łużyce. Prawa miejskie uzyskano w roku 1260 (w bieżącym roku obchodzono jubileusz 750 lecia: 1260-2010). Był tu zamek, wspomniany w roku 1444 i komora celna. Z dziejami miasta związana jest obecność tutaj husytów.
W roku 1429, trzy lata po najeździe na Gubin, Neuzelle i Fürstenberg, wyznawcy doktryny Jana Husa wyprawili się w te okolice ponownie. Dnia 7 kwietnia roku 1432 obozowali w Müllrose gdzie 10 kwietnia napadli na nich frankfurtczycy paląc miasto. W płomieniach miało zginąć 300 husytów, prawdopodobnie członków żołnierskich rodzin. Według innej wersji tego zdarzenia 14 kwietnia miała miejsce bitwa pod Müllrose z 400 poległymi w tym głównie kobiety i dzieci. 13 kwietnia odnotowano obecność husytów we Frankfurcie, splądrowanie Lubusza i zniszczenie kościoła w Fürstenwalde; 17 kwietnia opanowano Müncheberg i Bukow, a 18 zdobyto Strausberg. W marszu powrotnym w dniu 23 kwietnia bezskutecznie próbowano zdobyć Bernau. Dodajmy, że podczas kolejnej wyprawy w roku 1433 Husyci splądrowali między innymi Moryń, Chojnę i Strzelce Krajeńskie. W tym samym roku napadli na Żagań i zdewastowali tamtejszą klasztorną bibliotekę. W „Haus des Gestes” w Müllrose do 17 października czynna była wystawa poświęcona husytom. Tamże do kupienia świeżo wydany przewodnik po Schlaubetal. Niestety przyjechaliśmy tu pod wieczór.
Jezioro o nazwie Große Müllroser See powstało w wyniku spiętrzenia wód Schlauby, między innymi by wypełnić Kanał Fryderyka Wilhelma a potem kanał Odra-Sprewa. W roku 1669 w mieście pojawiło się pierwsze 5 statków płynących z Wrocławia do Berlina nowo wybudowanym kanałem Fryderyka Wilhelma zwanym w Polsce kanałem Miłoradzkim.
W roku 1787 w Müllrose uruchomiono manufakturę tkanin bawełnianych. Od roku 1839 właściciel młyna wodnego poddał go procesowi modernizacji. W roku 1865 był to już młyn parowy, a w 1884 zainstalowano automatyczny system przemiału zboża, do którego przyjeżdżali technicy młynarstwa z wielu krajów aby poznawać te nowe zastosowania techniczne. Młyn zdobywał medale na wystawach w Paryżu i Wiedniu.

Na północ od Mülłrose przy drodze do Petershagen i Seelow leży wieś Briesen. W niedalekich lasach królewskich tutejszego Amtu, przy śluzie Kernsdorfer Schleusse na kanale Fryderyka Wilhelma, dnia 18 września 1696 roku ówczesny elektor Fryderyk III, a kilka lat później król w Prusach Fryderyk I, upolował 66-taka, jelenia o 66 odnogach swej korony. Sensacyjną myśliwską zdobycz jego syn, król żołnierzy Fryderyk Wilhelm, rozkochany w swym pułku dryblasów (Lange Kerl), zamienił na kompanię tych wysokich żołnierzy i dziś słynne poroże zdobi kolekcje myśliwskich trofeów w pięknym saskim królewskim pałacu myśliwskim w Moritzburgu pod Dreznem, a na miejscu upolowania jelenia stoi pomnik.
Drogą w kierunku Brieskow- Finkenheerd do:
Kaisermühl i Schlaubehammer
Postój pomiędzy tymi miejscowościami przy widocznym z szosy po prawej stronie mostku nad kanałem dla pieszych, z którego widać zbieg koryta dawnego kanału Fryderyka Wilhelma, dziś kanału Brieskowskiego, z szerokim korytem kanału Odra -Sprewa.
Dalej na wschód a potem skręt szosą na północ w kierunku:
 
Helenesee
Głębokie jezioro z czystą wodą o długości prawie dwu kilometrów i powierzchni pola biwakowego wielkości 500 ha powstało w urobisku odkrywkowej kopalni węgła o nazwie „Helena”. Takie bowiem imię nosiła jej właścicielka. Węgiel dostarczano do pobliskiej elektrowni w Finkenheerd. Jezioro jest atrakcyjnym kąpieliskiem dla mieszkańców Frankfurtu i Eisenhüttenstadt z rozległymi plażami. Bywa określane „Piękna Heleną”.
O O O
Wycieczkę przygotowali Zbigniew Czarnuch i Zofia Łukańko, a uzupełniał program o nowe elementy i pilnował zgodności zaplanowanej trasy z kursem autokaru Zbigniew Miler.
We Frankfurcie pani Renate John- Lindner z Lubusza żegnając się z nami powiedziała między innymi: „Tematem wycieczki była woda. Jak widać dołączył sie do realizacji jej programu nawet sam św. Piotr otwierając wszystkie niebieskie śluzy i obdarzając nas całodzienną ulewą.” Była to bowiem pierwsza w naszej wieloletniej praktyce wycieczka spędzona cały czas podczas zwiedzania pod parasolami. Nie miało to jednak wpływu na nasze dobre samopoczucie i ochotę poznawania kolejnych ciekawych aspektów historii i współczesności sąsiedniego euroregionu Sprewa -Nysa –Bóbr. (ZC)

" ZACISZE POD BRZOZĄ "

Agroturystyka pełna ciszy i spokoju. Domowe posiłki, miła atmosfera, pełen relaks w otoczeniu zieleni. Polecamy wycieczki rowerowe, spacery z kijkami, spływy kajakowe i wyprawy wędkarskie oraz grzybobranie. Zapewniamy przytulny nocleg, wieczory przy kominku z lampką domowego wina i dobrą muzyką.